Alle lof voor de gemeente Tilburg om bijstandsgerechtigden toe te staan samen te wonen zonder vrees voor korting op hun uitkering. Oké, het is vooralsnog een proef die een jaar duurt, maar als de evaluatie daarna positief uitvalt, zouden alle gemeenten dit moeten toestaan. Hoe meer mensen samenwonen, des te meer woningen vrijkomen.
En dat niet alleen. Trek dit experiment ook door naar alleenstaande AOW’ers. Ook senioren zien hun AOW-uitkering gekort bij samenwonen. En het gaat heus niet alleen om de zielige AOW’er die ergens in een klein appartementje zit weg te kwijnen, maar ook om de kapitaalkrachtiger AOW’ers die daarnaast nog een pensioen hebben en door overlijden van een partner nog in een groot huis bewonen. Ook die zien hun AOW gekort als ze gaan samenwonen met een andere AOW’er die niet per se hun (nieuwe) partner hoeven te zijn.
Daarom is de proef in Tilburg met het tijdelijk afschaffen van de kostendelersnorm – want daar spreken we nu over – zo interessant. Bijstandstrekkers zijn doorgaans alleenstaand en wie gaat samenwonen en dit meldt aan de gemeente, die raakt meteen een deel van de uitkering kwijt. Het idee erachter is dat samenwonenden minder kosten hebben omdat ze tal van kosten kunnen delen zoals energie en de huur. Gemeenten passen dan de kostendelersnorm toe en ‘passen de uitkering aan’, wat een eufemisme is voor een (forse) verlaging.
Uit budgetoverwegingen is de kostendelersnorm een begrijpelijke maatregel, maar is langzamerhand uitgegroeid tot een bureaucratisch monstrum waarbij kostbare en tijdconsumerende controles van talloze opsporingsambtenaren nodig zijn die permanent moeten controleren of een bijstandstrekker niet in het geniep samenwoont met zijn of haar geliefde. Met een verrekijker in de bosjes naar binnen kijken bij een verdachte bijstandstrekker om te zien of er één of twee tandenborstel in een bekertje op de wastafel zitten.
Daarom blijven veel bijstandstrekkers maar liever alleen om van alle gezeur af te zijn. En dat is zonde. Wie gaat samenwonen, laat een woning achter die opnieuw kan worden verkocht of verhuurd. Zeer welkom in deze overspannen woningmarkt.
Het kan niet anders dat de proef in Tilburg een geheid succes gaat worden. Hopelijk kijken niet te veel bijstandstrekkers de kat nog uit de boom en dat zij erop mogen vertrouwen hun uitkering te behouden bij samenwonen. Als deze maatregel permanent wordt, leidt dit tot aansprekende voordelen: er komen meer huizen vrij en de mensen worden gelukkiger als ze dagelijks bij hun geliefde mogen zijn. En ook kinderen van boven de 18 die wat geld bijverdienen hoeven dan niet bij hun alleenstaande ouder weg.
Dat kan om grote aantallen gaan. In Nederland zijn circa 433.000 bijstandsgerechtigden die grotendeels alleen wonen. Stel dat een kwart ervan met een ander gaat samenwonen. Dan levert dit theoretisch ruim 100.000 extra beschikbare (huur)woningen op voor nieuw startende huurders en kopers.
Natuurlijk, er is een belangrijk nadeel. De uitkeringen gaan immers niet omlaag. Maar me dunkt dat het meer dan gecompenseerd wordt door het wegvallen van de kosten van het ambtelijk opsporingsapparaat. Het vergroot ook het vertrouwen in de overheid dat nu op het dieptepunt na het toeslagenschandaal.
De overheid zou moeten doorpakken en alle AOW-uitkeringen vastleggen op de netto-uitkering voor alleenstaanden van ruim 1200 euro per maand. Ook wie getrouwd is of al samenwoont. Samenwonenden krijgen nu zo’n 400 euro per maand minder. Stel dat twee alleenstaande gepensioneerde vriendinnen besluiten met elkaar samen te leven, of zelfs met meer (zie collectieve samenleefvormen voor senioren en #knarrenhof) en ze behouden de uitkering van 1200 euro per maand, dan komt er zo een extra (grote) woning vrij voor doorstromers.
Met als bijvangst dat ouderen elkaar kunnen helpen bij aftakelingsproblemen. En de hogere AOW-kosten worden linksom of rechtsom gecompenseerd door tal van besparingen (minder zorgkosten) en extra opbrengsten (het treintje van de huizenverkoop rijdt immers weer).
Het bovenstaande gaat alleen nog over de bijstand en de AOW. Het loont om te onderzoeken welke inhoudingen en kortingen er nog meer bestaan in het huidige fiscale systeem en uitkeringscarrousel die eveneens kunnen worden geschrapt om samenwonen aan te moedigen. Genoeg materiaal om te experimenteren naar Tilburgs voorbeeld, dunkt me.
Rogier's Analyses 